EEN ZOMER VAN DODEN EN LEVENDEN

Als je in een groot gezin van acht kinderen wordt geboren en de zus van je mama ook zeven kinderen heeft - waarvan één er ook zes kinderen heeft - dan weet je dat je decennia lang gezegend bent met veel genegenheid en vreugde (geboortes, huwelijken en feesten), maar ook met veel verdriet (ziektes en begrafenissen)…

DODEN

Vreemd en jammer genoeg werd ik deze zomer geconfronteerd met zowel onverwachte en verwachte dood als met oud en nieuw leven. Over de doden kan ik eigenlijk niets dan goeds zeggen. Maar iemand die sterft, dat went niet, zelfs als je - net als ik - al je ouders, een broer en een zus, je schoonvader en enkele vrienden moet missen. Maar deze zomer was een te dodelijke maand. Afscheid was er van een zieke dappere broer, zijn dementerende schoonmoeder, een lieve gastvrije nicht, een zorgzame plusvader van twee neefjes, een oude Duitse vriend en de moeder van een collega die eerder haar echtgenot verloor… (over valpartijen, ontslagen, toekomstige operaties, enz. wil ik hier niet hebben). Zes verschillende doden, drie verschillende uitvaarten. Overal veel verdriet.

LEVEN

Gelukkig was er, als tegengewicht, op het afscheid van mijn broer en van mijn nicht, ook prettig nieuws: het huwelijk van zijn zoon, de glimlach van een prachtige Mexicaanse baby, het stralend gezicht van een toekomstige oma én enkele bijzondere ontmoetingen, al waren die zowel confronterend als aangenaam. Er was die lieve nicht die me ‘Peter en de Wolf’ liet horen toen ik geen 10 was. Ze is nog altijd die lieve nicht (net als haar zussen). Er waren minstens vier vrouwen en mannen - kinderen van nichten of neef - waarvan ik het geluk had hun tijdelijke of jarenlange babysit te zijn in Hasselt, Spanje of Washington. Het schiep een blijvende band en sympathie. Ze zijn zelf al ouder of grootouder... wat mij 'oud' maakt. En er was een uitzonderlijke ontmoeting met een dame, mevrouw T., die - hoe is het mogelijk! - 70 jaar geleden op mij, mijn tweelingzus en oudste broer babysitte… toen onze mama moest bevallen van haar tweede zoon… die in juni stierf. De cirkel is rond.

#dood #leven #babysitten #broer #nicht

 Foto: Acht kinderen in ons gezin: nummer 1, 4 en 5 leven niet meer...

Wie zaait, oogst. Maar die van Lia overtreft alles.

De zomer is nu echt voorbij. En de oogst was groot, zeker bij mijn zus Lia. Is dat liefde, zorg of toeval? Het verschil tussen haar oogst en de mijne was groot. En niet alleen omdat zij een groentetuin én een serre heeft en ik slechts twee potten met drie tomatenplantjes - die ik trouwens van haar kreeg - op mijn terras. De uitgebloeide moesten vandaag, met spijt, de groenbak in.

Oogst van Lia

HART

Misschien vertroetelde en aaide ze hen en fluisterde ze lieve woordjes? Het moest haast zijn. Ze schoten met zoveel enthousiasme uit potjes en volle grond. Ze slingerden van plezier rond koordjes en stokjes en ze breidden zich uit alsof de wereld van hen is! Wie met de voeten in de grond water, lucht, warmte en aandacht krijgt, doet het overal beter, maar bij Lia nog meer. Ze zaaide, ze plantte en ze stekte. Voor haar en voor iedereen die ze in haar hart sluit. Haar groene kleintjes, daar is ze dol op. Net als op haar kinderen.

Oogst van Ann

Twee komkommerplantje hadden het al begeven door de aanhoudende hitte. Helemaal anders is dat bij Lia. Haar oogst was tot voor kort echt wonderbaarlijk. Ik weet niet hoe dat komt. Misschien praat ze er wel mee: met al die groene stekjes, zwarte potjes, kronkelende takken en coming soon tomaatjes, komkommertjes en slakroppen. Ik ben er bijna zeker van. 

Zonder opgeven, zonder onderbreking en boordevol enthousiasme zorgde ze met precisie en regelmaat voor alles wat de natuur leverde. Ze doet dat trouwens al jaren. 

ZUSSEN

En zo was en is ze ook met en voor ons, haar zussen: zorgzaam en liefdevol, in woorden en in daden. Had ik het geluk te passeren, kort na een oogst? Ik ging niet/nooit met lege handen of manden naar huis.
Soms speelde ze moedertje over ons, alsof ze vreesde dat één van ons zou verhongeren. Ze overlaadde ons met tomaten, tomatensap, komkommers, augurken, vruchtencoulis en vruchtenjam. En nog een plantje hier, een bloempje daar. Heerlijk. 'Neen' zeggen was en is geen optie. En tussendoor bakte ze nog overheerlijke taarten en quiches en appelflappen. Hoe haar paella smaakte, verzwijg ik best. Of het is allen daarheen...
Bedankt Lia, voor je zomerse groente en andere gaven!

IK KAN NIET MEER...

Mijn jongste zus is dood. Dat doet veel pijn. 
Maar het is ‘beter’ voor haar, voor haar zo lieve man en kinderen, voor ons en voor iedereen die van haar houdt.
Ze was al jaren ziek, heel erg ziek…
Ze had al jaren pijn, zoveel pijn…
Ze vocht al jaren, keihard...
Ze was gewoon op.

‘Ik kan niet meer…’
Hoe dikwijls heb ik haar die woorden horen zeggen, de laatste weken?
Ik ben de tel kwijt, maar ze blijven nazinderen in mijn oren, in mijn hoofd, in mijn hart.
Die woorden deden elke keer pijn, zoveel pijn.
Je zus zo zien en horen lijden… Neen. Dat wil je niet.
Geen mens kan dit dragen en verdragen.
Geen mens vindt dit normaal.



Je hart was groot, maar je rugzak werd te zwaar.
Je ogen werden zo moe, je handen blauw doorschijnend.
Je spieren konden niets meer, je hart klopte te snel.
Je gedachten waren te zwaar en je gevoelens te overweldigend.
Je computer bleef dicht.

Je gevecht is voorbij. Je oorlog is afgelopen.
Die wrede oorlog in je hart, in je hoofd en in je lijf...
‘Rust nu maar uit, je strijd is gestreden, je hebt het ontzettend moedig gedaan. Niemand kan ooit begrijpen wat je hebt geleden, niemand kan ooit voelen wat je hebt doorstaan’, las ik in een doodsbericht.
Dàt is net wat ik aan jou, Kleintje, wilde zeggen…
En ook dat ik soms boos was op jou, soms heel verdrietig over jou, dat ik soms te weinig en te veel van je hield... maar nu vooral, dat ik je mis.

Ann, je oudste zus

Sommig verdriet is te groot voor tranen

Nico Frijda